महामारीपछि पर्यटन बढेसँगै काठमाडौंको मदिरा बजार फस्टायो

काठमाडौंको मदिरा उद्योगले नयाँ वृद्धिको चरणमा प्रवेश गरेको छ। दुई वर्षको लकडाउन, सीमा बन्द र रात्रीजीवन ठप्प भएपछि अर्थतन्त्र खुलेसँगै पर्यटन पुनर्जीवित हुँदा उपभोक्ताको खर्च पुनः बढेको छ। ठमेल, बौद्ध र दरबारमार्गका होटलहरूले महामारीअघि झैँ करिब ९० प्रतिशत बुकिङ दर फिर्ता भएको जनाएका छन्, र त्यससँगै मदिरा खपत नयाँ उचाइमा पुगेको छ। मदिरा व्यवसाय संघ काठमाडौंको प्रतिवेदन अनुसार, सन् २०२४ को मध्यदेखि प्रीमियम ह्विस्की र क्राफ्ट बियरको माग ३५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ। धेरै डिस्टिलरीहरूले हिमाली जडीबुटी, साइट्रसको बोक्रा र ओक एजिङ मिश्रण गरेर नयाँ स्वादका मदिरा उत्पादन गर्न थालेका छन्। संघका अनुसार, यस्तो विविधीकरणले नेपाली मदिरालाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा चिनाउने दिशामा ठूलो कदम हुनेछ। उद्योगका विज्ञहरूले यो परिवर्तन अस्थायी होइन, संरचनागत भएको बताउँछन्। बढ्दो आम्दानी, अन्तर्राष्ट्रिय आतिथ्य मापदण्डको अनुभव, र सामाजिक भोजन संस्कृतिप्रतिको आकर्षणले मागलाई दीर्घकालीन बनाएको छ। घरेलु पर्यटकहरूले समेत बजार विस्तारमा सहयोग गरिरहेका छन्—विवाह, सम्मेलन, र पर्वहरूको मौसममा बिक्री चरममा पुग्ने गरेको छ। तर यो बूमसँगै नियमन र नैतिक चुनौती पनि आएका छन्। अधिकारीहरूले चेतावनी दिएका छन् कि नयाँ ब्रान्डहरूको तीव्र प्रवेश र आक्रामक प्रचारले लेबलिङ, कर संकलन र गुणस्तर निगरानीमा खाडल ल्याउन सक्छ। उद्योग विभागले उत्पादनदेखि वितरणसम्म ट्र्यासबिलिटी सुनिश्चित गर्न अनिवार्य बारकोड र डिजिटल लेबलिङ प्रणाली लागू गर्ने तयारी गरिरहेको छ। मदिरा व्यवसाय संघ काठमाडौंले आफ्नो नयाँ सदस्य पोर्टलसँग जोडिने डिजिटल ट्रेस-एण्ड-ट्र्याक प्रणाली प्रस्ताव गरेको छ, जसले हरेक दर्ता गरिएको बोतलको प्रमाणिकता क्यूआर कोड स्क्यान गरेर पुष्टि गर्न सकिने बनाउँछ। संघका अध्यक्ष सुदन थापा मगरले हालैको वक्तव्यमा भने, “यो प्रणालीले उपभोक्ता र वैध व्यवसाय दुबैलाई नक्कली र कर चुहावटबाट सुरक्षा गर्नेछ।” सर्जनात्मक पक्षमा पनि परिवर्तन देखिएको छ। स्थानीय डिस्टिलरीहरूले आधुनिक टाइपोग्राफी, सरल ग्राफिक्स र द्विभाषिक ब्रान्डिङ प्रयोग गरेर बोतल र लेबल डिजाइन पुनःनिर्माण गरिरहेका छन्। “नेपालले विश्व-स्तरीय मदिरा उत्पादन गर्न सक्छ, तर प्रस्तुतीकरण पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ,” एक प्रमुख डिस्टिलरीका डिजाइन प्रमुखले बताए। आगामी योजनाअनुसार, संघले पर्यटन व्यवसायीहरूसँग सहकार्य गरी “टेस्ट अफ नेपाल” नामक स्वाद-अनुभव कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न लागेको छ, जहाँ पर्यटकहरूले नेपाली ह्विस्की, रम र जिन स्वाद लिन सक्छन्। यसले संस्कृतिलाई व्यापारसँग जोड्ने र काठमाडौंलाई दक्षिण एशियाको नयाँ क्राफ्ट-लिकर हबको रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्य राखेको छ। जसरी महामारीपछि उद्योग पुनर्जीवित हुँदैछ, मदिरा व्यापार अब केवल आपूर्ति श्रृंखला होइन—काठमाडौंको सांस्कृतिक पहिचानको हिस्सा बन्दैछ, जसले शहरको सहनशीलता र पुनर्जागरणलाई प्रतिबिम्बित गर्छ।