अवैध मदिराले गम्भीर स्वास्थ्य जोखिम बढाएको विज्ञहरूको चेतावनी, कडा नियमनको माग

नेपालमा अवैध तथा अनियमित मदिराको व्यापक प्रयोगका कारण सार्वजनिक स्वास्थ्यमा गम्भीर चुनौती उत्पन्न भएको स्वास्थ्य अधिकारी तथा नीति विश्लेषकहरूले बताएका छन्। प्रहरीको समय–समयमा हुने कारबाहीका बाबजुद पनि नक्कली तथा गैरकानुनी मदिरा शहरदेखि ग्रामीण क्षेत्रसम्म सहजै उपलब्ध हुने गरेको छ, जुन वैध मदिराभन्दा सस्तो मूल्यमा बिक्री हुने गर्दछ। स्वास्थ्य निकायहरूले गरेको अध्ययन अनुसार अनियमित मदिरामा मेथानोल र औद्योगिक रसायनजस्ता विषाक्त पदार्थ मिसिएको पाइन्छ, जसले तीव्र विषाक्तता, अंग फेल हुने अवस्था र मृत्यु समेत निम्त्याउन सक्छ। विगतका वर्षहरूमा तराई तथा पहाडी जिल्लामा नक्कली मदिरा सेवनका कारण एकैपटक धेरै व्यक्तिको ज्यान गएको घटनाले यस समस्याको गम्भीरता उजागर गरेको छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) र नेपाल सरकारको स्वास्थ्य मन्त्रालयले गरेको संयुक्त मूल्याङ्कन अनुसार नेपालमा मदिरासम्बन्धी करिब ६० प्रतिशत स्वास्थ्य क्षति अवैध वा घरेलु रूपमा उत्पादन गरिएको मदिराको कारण भएको देखिएको छ। आर्थिक रूपमा कमजोर समुदायहरू सस्तो विकल्पको खोजीमा यस्तो मदिरा सेवन गर्न बाध्य हुँदा उनीहरू बढी जोखिममा पर्ने गरेका छन्। स्वास्थ्य विज्ञहरूले यो समस्या व्यक्तिगत व्यवहारको मात्र नभई शासन र कार्यान्वयनको कमजोरीसँग पनि जोडिएको बताएका छन्। कमजोर अनुगमन, सीमित स्रोतसाधन र असंगत सजाय प्रणालीका कारण अवैध मदिरा उत्पादक तथा विक्रेताहरूले सजिलै पुनः कारोबार सुरु गर्ने गरेको तथ्य सामने आएको छ। मदिरा व्यवसाय संघ काठमाडौं (LAK) ले अवैध मदिरा नियन्त्रणका लागि प्रहरी, स्वास्थ्य निकाय र स्थानीय सरकारबीच समन्वय आवश्यक रहेको बताएको छ। संघका अनुसार यस्तो अवैध कारोबारले उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा खतरा पुर्‍याउनुका साथै कानुनी व्यवसाय सञ्चालन गर्ने उद्योगहरूको विश्वास र प्रतिष्ठामा समेत असर पार्दछ। विज्ञहरूले डिजिटल अन्तःशुल्क स्टिकर, क्यूआर कोड प्रमाणीकरण प्रणाली र उपभोक्ता सचेतना अभियान लागू गर्न सुझाव दिएका छन्। दीर्घकालीन नीति सुधार र निरन्तर निगरानी बिना अवैध मदिराका कारण उत्पन्न स्वास्थ्य जोखिम अझ बढ्ने चेतावनी दिइएको छ। स्रोत : विश्व स्वास्थ्य संगठन तथा नेपाल स्वास्थ्य मन्त्रालय – मदिरा नियन्त्रण प्रतिवेदन https://www.who.int/publications/i/item/alcohol-control-brief-nepal Nepali Times – Getting away with killer liquor https://nepalitimes.com/news/getting-away-with-killer-liquor कान्तिपुर / काठमाडौं पोस्ट – धनुषामा विषाक्त मदिराबाट ६ जनाको मृत्यु https://kathmandupost.com/national/2018/06/29/toxic-liquor-kills-six-people-in-dhanusha